DENİZCİLİK ADETLERİ VE İNANÇLARI

DENİZCİLİK ADETLERİ VE İNANÇLARI

IŞIK AYLAN

Selamlamalar:

* Yandan geçene el kaldırmak adettendir.

* Çanakkale Boğazı'nı geçiyorsanız Şehitler Abidesi'nin önünden geçerken saygı duruşunda bulunun.

* Askeri gemilerin yakınımızdan geçmesi durumunda (milliyeti ne olursa olsun) selam verilir. Selamlama bayrağın mezestresi şeklinde olur. Tipi boyu ne olursa olsun sivil gemi askeri gemiyi selamlar. Sivil gemi bayrağını mezestre eder ve bekler. Askeri gemi mezestreyi görür o da mezestre eder. Askeri gemi bayrağını toka eder ve sivil gemi de toka edince selamlama biter. Selam almamak ve vermemek çok büyük ayıptır. Yatlarda bayrak gönderlerinin kısa olması mezestreyi gösteremeyebilir. Ama kıç gönderde hareket gördükleri anda selamı alırlar.

* Denizde karşılaşan sivil-sivil, sivil-asker gemilerin telsizle birbirlerine iyi dileklerde bulunmaları da bir çeşit selamlamadır. Özellikle uzak ve yabancı sularda "Allah Selamet Versin" demek Türk Denizcisine moral vermektedir.

* Okyanusta karşı yönlerde seyreden gemi kaptanları birbirilerine çok uzakta iken, cep telefonu, uydu telefonu, ssb vs gibi cihazlarla sohbet ederler. Eğer rotaları birbirine doğru ise (örneğin ABD'den Avrupa'ya diğerininki de Avrupa'dan ABD'ye) rotalarını birbirine yakın geçecek şekilde düzeltirlermiş. Karşılaştıklarında ise birbirlerini düdük ile selamlarmış.

* Harp gemilerinde lumbar ağzından girilirken gönderdeki bayrağa selam verilir. Eğer sivilseniz vücudunuzu göndere ve bayrağa dönerek baş selamı verilir.

* Bir harp gemisinde yapılan ''lumbar ağzı sancak başı' 'anonsunu takip eden ''arya'' veya '' toka'' anonsunda herkesin hazır ola geçmesi gerekir, tıpkı yolda yürürken duyduğumuz istiklal marşında hazır ola geçmemiz gibi.

Rüzgar Çağırma:

* Rüzgâr için direğe bıçak saplanır.

* Rüzgâr için direk dibi kaşınarak, Haydar Haydar diye seslenilir.

* Rüzgârsız kalınırsa kaptan denize para atarak Poseidon'dan rüzgâr satın alır.

Yanaşmalar, Karşılamalar, Uğurlamalar:

* Üstüne bordaladığınız tekneden karaya çıkacaksanız kokpitinden değil direğinin önünden dolaşılır.

* Bir teknenin üstüne bordalarsanız mümkünse ters yanaşın onun pruvası sizin pupanıza gelsin.

* Başka güzel bir gelenek vardır. Uzun süreli seyir yapıp da limana dönen gemi karşılanır. Karşılama önce halatı alınır, sonra günlük gazete ve sabah vakti ise simit /poğaça verilir.

* Denizli bir havada sığınmak için limana girenlere gemiye sıcak çay, ve mideyi tutucu hafif yiyecekler ikram edilir. Denizli havada yemek yapamayabileceği düşünülür.

* Seferden gelen tekne bordanıza veya kolayca ulaşacağınız yere yanaşırsa mevsime saatine uygun sıcak veya soğuk içecek ikram edilir.

* Uzun yola giden denizciyi rıhtımdan uğurlanır.

* Rıhtımdan ayrılan, seyire çıkan gemiye Neta Pruva dilenir, Allah selamet versin denir.

* Bir tekne bir limandan, bir daha geri gelmemek üzere (ya da geri gelmemesi arzulanarak) ayrılırken halatı kesilir.

Yardımlaşma:

* Tanımasak da demir alan demir atan yanaşma veya ayrılma manevrası yapana yardım edilir.

* İhtiyacı olan gemilere kim olursa olsun gida ve malzeme yardımında bulunur.

Karada:

* Karaya çıkan teknenin kıçında bayrak taşımaması, denize inince tekrar bayrak donatması adettendir. Tek istisnası harp gemileridir. Zira onlar karada iken bile silahları nedeni ile savaşma gücüne sahiptirler.

* Harp gemileri havuzda oldukları zaman bile Arya sancak ve Toka sancak merasimlerini icra ederler.

* İskeledeki babaların üzerine oturulmaz.

Denizde:

* Dünyadaki tüm Türk ticaret gemilerinde pazar günleri kuru fasulye, pilav, turşu yenir. Osmanlı Bahriyesinde cuma günleri kuru fasulye yenirmiş. Donanmamızda ise pazartesi günleri yeniyor. Kuru fasulye de mümkünse etsiz, pastırma ve sucuksuz, küçük taneli, gemici fasulyesi tarzında pişmiş olmalıdır.

* Gemi üzerinde ve gemiler arasında özel durumlar hariç para geçmez, malzemeler takas olur.

* Gemide koşmak garip karşılanır.

* Yapılan ilk hareketlerde hep bismillah denir; vira bismillah, bismillah fundo vs.

* Köprü Üstüne giriş çıkışlarda vardiya devir teslimlerinde son söz olarak “ALLAH SELAMET VERSİN” deyişi iyi niyet temennisidir.

* Güvertedeki babaların üzerine oturulmaz.

* Seyir esnasında köprü üstüne girecek kişinin kaporta (kapı) önünde durup vardiya amirinden "Köprü üstü ne giriş müsaadesi istiyorum Efendi Kaptan " diye izin istemesi, sorması adettendir.

* İşkampavyaya önce en küçük rütbeliler biner. Sonra üst rütbeliler ve en son komutan biner. Komutan beklemez, bekletilmez. Terkederken de tersi uygulanır. Önce komutan, sonra üst rütbeliler iner. Küçük rütbeliler en son iner.

* Tekne sahibi her ne kadar tanıdık ta olsa güverteye izin almadan çıkılmaz.

* İster köprü üstünde isterse kontrol panelinde kaptanın koltuğuna oturulmaz.

* Teknede bir alt kata inerken kullandığınız merdivenden -iskele- arkanızı dönerek değil ön ön inilir.

Yeni Tekne

* Esenlik için tekne denize indikten hemen sonra bir çift ayakkabı denize fırlatılır.

* Teknede isim değiştirme    Aldığınız ikinci el teknenin adını değiştirmek istediğinizde, eski adını koyan kişiden sözlü de olsa izin istemek, hem saygı gereği hem de güzel bir denizci geleneğidir. Benzer bir şekilde değiştirmeyecekseniz de izin almak yerinde olur. Tekne ismi eski sahibi için özel bir anlam taşıyor ve başkası ile paylaşmak istemiyor veya yeni teknesinde kullanmaya devam etmek istiyor olabilir.

İnanışa göre her isim Poseidon veya Neptün tarafından derinlikler defterine kayıt edilmiştir. Eğer isim değişecekse, eski isim usulüne uygun olarak defterden silinmelidir.

Eski ismi silme işlemi şöyle yapılır:

•   Eski ismin her yazı ve işareti silinmeli ve böylece bir kaç hafta beklenmeli. (Notlar, can yelekleri, vb)

•   Eski isim, bir plaket üzerine çıkabilen bir mürekkeple yazılır.

•   Kaliteli bir şampanya veya köpüklü şarap temin edilir.

•   Dost ve arkadaşlar tören için davet edilir.

•   Derinlik Krallığı'na temenni ve dileklerde bulunulur. Hoşgörü ve uygun seyirler dilenir, onlar gücendirilmez.

•   İsim yazılı plaket, baş taraftan denize atılır.

•   Şampanya veya köpüklü şarap açılıp, doğudan batıya doğru yarısı dökülür, geri kalanı da dostlarla içilir.

Sıra tekneye yeni isim koymaya gelmiştir. İsim silmenin hemen ardından uygulanır.

•   Bir şişe şampanya veya köpüklü şarap önden batıdan doğuya denize dökülür. İçinden tekne sahibi ve eşi birer kadeh içerler.

•   Tanrının kanatlarından uygun rüzgâr ve sakin deniz dilenir.

Bu konuda uygulanan bir diğer prosedür ise şöyle: Gerekli malzeme,

•   İki şişe şarap

•   Bir adet tavşanayağı

•   Altı Inch. (18cm.) uzunluğunda, bir tutam kızıl saç.

Gelelim uygulamaya:

Tavşan ayağına kızıl saç sarılır. Şampanya ile tavşan ayağı ıslatılır. Eski ismin yazısı kuvvetli bir şekilde tavşan ayağı ile silinmeye çalışılır. Arkanızı dönmeden tavşan ayağı, omuzlarınızın üstünden denize atılır veya ikinci kişi bir kovanın içinde ayağı denize döker. Geri kalan şampanya içilir. Yeni isim yerine yazılır. Tören sırasında ikinci şişe açılarak yeni ismin üzerine dökülür ve geri kalanı da içilir.

Batıl inançlar:

* Nisan ayının birinci günü yolculuğa çıkılmaz. Çünkü Adem Peygamber'in oğlu Kabil kıskançlık yüzünden o gün katledilmiştir.

* Cuma günleri sefere çıkılmaz.

* Siyah yolculuk çantası kötü şanstır.

* Yolculuk için gemiye giderken kızıl saçlı veya düz tabanlı birine rastlarsak, ondan önce biz konuşmalıyız.

* Çalınmış tahtadan yapılan tıkaç omurgada kullanılırsa, gemiyi hızlı yapar.

* Ana direk altına yerleştirilen gümüş para, yolculuğu başarılı yapar.

* Sol ayakla tekneye binilirse, kaza sizi takip eder.

* Denize taş atmak büyük dalga ve fırtına getirir.

* Geminin üzerinden atılan taş denize gitmez ise, gemi geri gelmez.

* Kesme çiçek uğursuzluk getirir.

* Teknede kadın denizi kızdırır, çıplak kadın ise sakinleştirir.

* Geriye iskeleden bakma.

* Kara kedi görmek iyidir. Denizciyi eve döndürür (İngiltere). Diğer ülkelerde ise, tersi kabul edilir.

* Kırlangıç, yunus görmek iyi şanstır.

* Çulluk, Karabatak görmek iyi şans getirmez.

* Yunus, albatros, martı öldürmek iyi değildir, çünkü kaybolan denizcilerin ruhunu taşırlar.

* Kova ve fırça kaybetmek, kıç tarafta bayrak tamir etmek, seyirde tırnak ve saç kesmek, boğulma kelimesini kullanmak kötü şans getirir.

* Çalıkuşu tüyü deniz kazasında ölümden korur.

* Gemiden dökülerek Neptun'e adanan bir kadeh şarap gemiden düşeni korur.

* Direkte at nalı fırtına savuşturur.

* Tekne adı usulüne uygun değiştirilmez ise, iyi değildir.

* Altın küpe denizciyi boğulmaktan korur, ayrıca yeniden dünyaya gelince denizci olur.

* Dövme yaptırmak şans getirir.

* Geminin kedisini kızdırma, fırtına çıkar.

* Küpenin takıldığı kulağın ters tarafındaki göz daha keskin görür. Küpe ayrıca denizcinin görme mesafesini artırır.

* Kulağa takılan altın halka denizcinin cenaze töreni giderleri için kullanılır.

* Islık çalmak uğursuzluk getirir.

* Tutulan balık sayılırsa, o gün artık başka balık tutulamaz.

* Geminin (teknenin) kıç üstü'nü boyamak uğursuzluk getirir.

* Pruvaya sırtın dönük konuşmak uğursuzluk ve hakaret sayılır.

* Puntel'de ayak sürtmek ya da puntele ayağını koymak, kaza - bela getirir.

* Kızıl sakallı kızıl kafalı insanlarda uğursuz sayılır.

* Tekne denize indirilirken kırılan şampanya şişesi ilk defada kırılmamış ise teknede uğursuzluk eksik olmaz.

TERSANEDE ÇİLE GÜNLERİ

Tayfun ile Nisan ayında suya iniş hedefini 10 Haziran olarak belirledik.
Bitirmesi gereken bir motor teknesini teslim edecekti. Bekledim. Hatta zaman zaman başka tekneleri hızla bitirebilmesi için " Bugün ... teknesinde çalış" dediğim oldu. Yeter ki  İyonia'ya bir an önce başlayalım .....
Sonra araya başka tekneler girmeye başladı. Sabırla bekledim
10 Haziran önce Temmuza sonra Ağustosa sonra Eylüle uzadı.

Nisan 25'inden tekne suya ininceye kadar, aksatmadan, her gün tersaneye gittim. Seferihisar- Çamlı arası 14 Km. Gidiş geliş 28 Km. 10 günde bir 200 Liralık benzin harcadım.
Başka işler yapıldığından çoğu günüm bomboş tersanede oturarak geçti. Başka müşteriler artık halime acımaya başladılar.

Teknenin macunlanması öncesinde kamarada, farş alt yapısında tadilatlara karar verdik.
Karında su hattının altına yalpalıklar yapıldı ve  omurga altına bir feda omurgası çakıldı.
Bu arada sanki ben fark etmemişim gibi, tekne kışın karnı üzerine devrildiğinde sancak baş omuzluk su hattı altında oluşan 50-60 santimlik bir göçük kaplaması değiştirildi.

Her iş günler, haftalar hatta aylar sürdü.

Dış ve iç macunlaması yapıldıktan sonra Temmuz- Ağustos aylarında tekneye hiç ellenmedi. Güneşin altında bütün macunlar patladı, armuzlar açıldı.

25 Kiloluk İskendorun'dan gelen REMİ macun boşuna çekilmiş oldu. Hatta tekne içine macun sonrası vurulan astar boya sıcaktan kavlandı.

Bütün sıkıştırmalar sonrasında ikinci bir 25Kg POLİSAN macun ve astar boya alındı. Hesaplar karıştı, işler durdu. Nihayet yapılan bazı tadilatlar için tersaneden kullanılan ağaçlara karşılık macunun ve boyanın alınmasına karar verildi.

Güya Tayfun'un niyeti ilk macun sonrasında tekne içine su basıp hem patlayıp çatlamayı engelemek hem de akan yerleri test etmekti.
İkinci kere çekilen sıyırma macunundan sonra güç bela ikna edip tankerle su getirip bastık. Sonuç bir facia oldu. Bastığımız su teknenin her tarafından dışarı akıyordu. Bir kaç gün bekledikten sonra tekne şişti ve akan su azaldı, Belli yerlerde ise kesilmedi.
Gövde en çok suyu kaçıran yerleri markaladık. Tekne içindeki su bitince de o noktaları inceledik.
Gördüğümüze inanamadık.

Marinamar Tersanesinde teknenin kaplamasını çakan Laz sokra başlarına çaktığı çivilerin hepsinin boşa çıktığını gördük. Bu noktaların tamirleri yapıldı hemen hepsi pamuk ile kalafatlandı.
Bütün bu işlerin ardından kabuk tekrar sıvama macun ile macunlandı.

Direğin, bumba, seren ve dümenin boyanması için aylar bekledim. Macunlandıktan sonra boya için haftalar bekledim.Boyandıktan sonra çarmıhları vs donattım. Donattıktan sonra denize inişine kadar 1.5 ay geçti.

Şaft yatağı açılırken matkap düzgün yürüsün diye hazırladığım destek çıtalarına hiç uyulmadı. Dış glen bağlanırken trifonlar kesildi. Motor yatakları cıvataları bağlanırken üstün körü çalıştığı için 2 delik şakulünden kayık delindi. Motor yatağa bağlanırken bu kere yine trifonlar kesildi.

Motor bağlanırken glen önünde bulunan içine salmastra konulması gereken somun boş bağlandı.

İzmir'in en iyi elektrikçisi diye tanıtılan adam olmadık işler yaptı. Borda fenerlerini yatay bağlarken son anda yetişip doğru bağlamasını sağladım.

Boya işlerini zorla hatta cebren hızla bitmesi için hemen her gün dil döktüm.

Sonunda kavga dövüş İonia 22 Ekim günü kamyona yüklenip Sığacık Mezarlık arkasındaki koyda denize indirildi.

5 NİSAN- 22 EKİM 2019

MERHABA

Denize inişinin üzerinden 3 ay geçti. Sanırım kriz soğudu. Daha aklı selim düşünebiliyorum. Aradan  zaman geçtikten sonra olan biteni kayda geçirmenin daha doğru olduğuna inanıyorum.

5 Nisan 2019 da Yeniden Seferihisar'a döndüm. Niyetim bu yıl mevsim içinde İyonia'ı artık suya indirmekti.

Tersaneye gittiğim ilk gün İyonia'yı alel usül yeniden payandalanmış ve yerini değiştirilmiş buldum.

22 Nisan'a kadar yağmurlar hiç bir iş yapılmasına izin vermedi.

Kış için aldığım haberler de hiç iç açıcı değildi: Sözleşme yapmamıza rağmen teknenin üzeri brandalanmamıştı. Üstelik çok yağmur yağdığı bir dönemde tekne sancak karnı üzerine devrilmiş olduğunu öğrendim.

Teknede hiç bir iş / işlem yapılmamıştı. Direk yere indirilmemiş, motor kapalı bir alana alınmamıştı.

Sözleşmeyi imzaladığım Tayfun Özbinici yalan söylüyordu. 

Uzun uzun yazmaya gerek yok. 5 Nisan'dan sonra tekneyi ancak 22 Ekimgünü suya indirebildik. Aşağıda özet kronolojiyi vereceğim.

Önce şuraya 18 Ağustos 2018'de karşılıklı imzaladığımız sözleşmeyi koyalım

SÖZLEŞME

18 Ağustos 2018’de

Karşılıklı İMZALANDI

Bir yanda:      M.Cem GÜR (Donatan olarak anılacaktır) Turabiye Mah. Mektep Cad. No94/1

                      Seferihisar/İzmir.

Diğer Yanda: Tayfun Özbinici( Tersane olarak anılacaktır) Görsev Yatçılık, Çamlı Mahallesi

                        Çamlı sokak No 15 Güzelbahçe /  İzmir.

İşbu sözleşme “ön ödemeli - ileri tarihli teslim” esasında hazırlanmıştır. Taraflar aşağıdaki şartlarda anlaşmaya varmışlardır.

1-    Mülkiyeti Donatana ait olan “İyonia” isimli 7,50 metre boyunda,2,60 metre eninde ahşap tırandilde aşağıda tarifi yapılan işler Tersane tarafından tamamlanacaktır.

a-    12 HP 2.5/1 Baysan mekanik şanzımanı akuple - Şaft, kovan, pervane, iç ve dış glenleri -  3 metre egzost hortumu ve plastik egzost çıkış ağzı - 2 adet kumanda kontrol teli - 1 adet üstten montaj kumanda kolu tersaneye teslim edilmiştir.  Tersaneye teslim edilen makine ve takımları için daha önce açılan kılavuz kovan deliği büyütülecek, makine, egzost ve kumanda sistemi bağlanacak aşamaya getirilecek ancak tekneye bağlanmayacaktır. Tekne ruhsat aldıktan sonra makine ve aksamı monte edilecek ve denize indirilecektir.

b-    Dümen iğnecikleri bağlanacak ve yeke alıştırılacaktır

c-    Tekne ile birlikte tersaneye teslim edilen iç ve dış boyalar ile tekne boyanmadan önce üzerindeki macun, spiral ve/ya ekzantrik zımpara ile alınacak ve yeniden son kat sıvama macun ve yoklama yapılacaktır. Macun sonrası tersaneye teslim edilen boyalar ile sabit arma elemanları da dâhil olmak üzere boyanacaktır.

d-    Tekne üzerine konacak borda fenerleri- pupa feneri- kontrol paneli – devre anahtarı sintine pompası – motor marş düğmesi  – akü bağlantısı Tersane tarafından bedelsiz yapılacaktır. Ancak Akü, akü kablosu hazırlanacak kontrol paneli Donatan tarafından tedarik edilerek Tersaneye teslim edilecektir.

e-    Sığacıktan tersaneye ve tersaneden denize indirmek için kamyon nakliye bedeli Donatana aittir. Ancak uygun fiyatla taşıma için Tersane yardım edebilir.

f-     Donatan, yetersiz kalan, ihtiyaç olan macun ve boyaları ve sarf malzemelerini          ( zımpara, tiner, rulo vs.) tamamlayacaktır.

g-    Denize inmeden önce Donatan zehirli boya ve astarını, gereken miktarda tutyayı tersaneye teslim edecektir. 

h-    Donatan tarafından yapılan sabit arma, ana direk – bumba – seren – baston işlemleri:

-       Direk zımparalanarak çapı müsaade ettiği kadar düşürülecektir.

-       Direk yerine dikilip ıskaça ve üst boğaz alıştırmaları yapılacak, gerekirse sağlamlaştırılacaktır.

-       Baston ön ucuna ve bumba arka ucuna donatan tarafından verilecek makaralar bağlanacaktır.

-       Hareketli yelken donanımı Donatan tarafından yapılacak, gerekirse tersaneden yardım desteği isteyecektir.

2-    Tersane kendisine teslim edilmiş İyonia ahşap tırandil teknesini Eylül 2018- Haziran 2019 tarihleri arasında kışın hava şartlarından zarar görmeyecek şekilde örterek ve zeminden yükselterek muhafaza edecektir. Üst kapatması için Donatan gerekli brandayı verecektir.

3-    Fiyat ve Ödeme

Tersane, tarafından yapılacak işlerin toplamı ve kışlama dâhil toplam 5.500 (beşbinbeşyüz) TL fiyat vermiş taraflarca kabul edilmiştir.

Donatan yukarıda belirtilen sözleme tutarını Eylül 2018’de 4.000 (dörtbin), bakiye tutar 1.500 (binbeşyüz)TL’yi Aralık 2018’e kadar ödemeyi taahhüt eder.

İşbu sözleşme toplam 10 maddeden ibarettir. Anlaşmazlık halinde taraflar iyi niyet çerçeve-

sinde anlaşmazlığı ortadan kaldırmayı kabul ederler. Sözleşme iki suret, iki sayfadan ibaret düzenlenmiş olup Taraflarca 18.8.2018 tarihinde imza altına alınmıştır.

                           

                  Tekne Donatanı                                              Görsev Tersanesi  

                      M.Cem GÜR                                               Tayfun ÖZBİNİCİ

HATIRLATMALAR:

·         Direk üzerinden ölçüler alınacak

·         Baş omuzluk babaları sağlamlaştırılacak

·         Baston kıçı kenarları pahlanacak

·         Bodoslama yanları pahlanacak

·         Eğriler arası yatay parça konacak / koçboynuzu

·         Baston ucu gergileri için ölçü alınacak

    

   NB: Toplam 1.500 TL aralık 2018 de tamamlandı, yani PEŞİN ödendi.

5 NİSAN - EKİM ORTASI BİRKAÇ FOTOĞRAF